Sınav dönemleri, çocuklar ve gençler için yalnızca akademik bir süreç değil; aynı zamanda duygusal, zihinsel ve fiziksel olarak zorlayıcı bir dönemdir. LGS, TYT, AYT veya okul içi değerlendirmeler… Hangi sınav olursa olsun, “ya başaramazsam” düşüncesi gençlerde sınav kaygısı adı verilen yoğun bir stres durumuna yol açabilir. Bu süreçte hem öğrencilerin hem de ailelerin doğru bilgilenmesi ve profesyonel destek alması büyük önem taşır.

Sınav Kaygısı Nedir?

Sınav kaygısı; kişinin bir değerlendirme sırasında başarısız olacağına dair geliştirdiği olumsuz düşünceler, yoğun endişe, bedensel belirtiler ve performansı düşüren tepkilerle ortaya çıkan bir durumdur.

Orta düzeyde kaygı öğrenciyi motive ederken, aşırı kaygı potansiyelin açığa çıkmasını zorlaştırır. Çok yoğun kaygı; dikkat dağınıklığı, odaklanma güçlüğü, unutkanlık ve performans düşüklüğüne neden olabilir.

Bu nedenle sınav kaygısında amaç, kaygıyı tamamen yok etmek değil; kontrol edilebilir düzeye çekmektir.

Sınav Kaygısının Ortaya Çıkmasına Neden Olan Yaygın Faktörler

• Otoriter aile tutumu ve yüksek beklentiler
• Sürekli eleştirilme veya başkalarıyla kıyaslanma
• Çevredeki kaygılı bireyleri model alma
• Plansız ve düzensiz çalışma alışkanlıkları
• Öğrenilmiş çaresizlik duygusu
• Sınava aşırı anlam yüklenmesi
• Başarının sevginin koşulu gibi hissettirilmesi

Bu faktörlerden bazıları aile farkında olmadan gelişebilir ve zamanla kaygıyı besleyebilir.

Sınav Kaygısının Fiziksel ve Psikolojik Belirtileri

Sınava yaklaşırken ya da sınav sırasında şu belirtiler görülebilir:

• Mide bulantısı, karın ağrısı
• Terleme, titreme, ellerde soğukluk
• Çarpıntı, nefes alıp vermede zorlanma
• Uykuda düzensizlik
• Dikkati toparlayamama
• Sürekli “hazır değilim” düşüncesi
• Endişe, huzursuzluk, sonuçlara yönelik aşırı kaygı
• Başarısızlık sonrası mahcup olma, alay edilme kaygıları

Bu belirtiler sık yaşanıyorsa bir uzmandan destek almak faydalı olacaktır.

Ebeveynler Çocuklarına Nasıl Destek Olabilir?

Sınav kaygısında ailelerin rolü kritik önem taşır. Gençler, özellikle yoğun duygular yaşadıklarında ebeveynlerinden anlayış ve güven duygusu bekler.

1) Çocuğun duygusunu kabul edin

“Bunda büyütülecek bir şey yok” gibi cümleler çocuğu yalnızlaştırır.
Duygusunun kabul edilmesi güven hissetmesini sağlar.

2) Yargılamadan dinleyin

Kaygıları hakkında konuşmaya teşvik etmek ve empatik bir dinleme sunmak, duygusal yükün azalmasına katkı sağlar.

3) Başarıyı sevginin şartı hâline getirmeyin

Çocuğunuzun çabasını takdir edin, sonucu değil.
Koşulsuz kabul, kaygıyı azaltan en önemli faktörlerden biridir.

4) Gerçekçi beklentiler oluşturun

Yeteneklerinin üzerindeki hedefler, kaygıyı artırır. Ulaşılabilir hedefler belirlemek özgüveni destekler.

5) Olumsuz düşüncelerin yerine daha işlevsel düşünceler koymasına yardımcı olun

“Sınavda kötü yaparsam her şey biter” gibi düşünceler yerine dengeli ve gerçekçi ifadeler geliştirilmesi desteklenmelidir.

Sınav Kaygısı Terapisi Nasıl İlerler?

Sınav kaygısına yönelik terapi süreci, gençlerin hem duygusal hem bilişsel ihtiyaçlarına göre yapılandırılır.
Alanya Psikolog – Psk. Merve Bıyıklı ile yapılan çalışmalar genellikle şu aşamalardan oluşur:

● İlk görüşme ve değerlendirme

Aile ve genç ile ayrı ayrı görüşmeler yapılır. Aile içi tutumlar, sınava yüklenen anlam, geçmiş yaşantılar ve kaygıyı besleyen faktörler değerlendirilir.

● Kaygının temelinde yatan duyguların çalışılması

Mükemmeliyetçilik, yetersizlik hissi, koşullu kabul gibi sık görülen duygusal temeller ele alınır.

● Kaygıyı düzenleme becerilerinin geliştirilmesi

Genç; düşüncelerini tanır, beden sinyallerini yönetmeyi öğrenir, sınav esnasında uygulanabilecek baş etme tekniklerini geliştirir.

● Sürece ve sınava yüklenen anlamın yeniden yapılandırılması

Sınavın “hayatın dönüm noktası” olarak kodlanması kaygıyı artırır. Terapide bu algı dengelenir.

Düzenli seanslarla birlikte gençlerde belirgin bir kaygı azalması, daha sağlıklı bir motivasyon ve performans artışı gözlenir.

Sınava Yaklaşırken Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Son haftalarda değil, mümkünse sınavdan 2–3 ay önce uzman desteği almak daha etkilidir.
• Ebeveynler, “Mutlaka ilk bin, ilk on bin…” gibi telkinlerle farkında olmadan baskı oluşturabilir.
• Yapılan masrafları hatırlatmak (“Özel ders aldık, şu kadar emek verdik…”) gencin kaygısını artırır.
• Genç, süreç üzerinde söz sahibi olduğunda motivasyonu güçlenir.

Profesyonel Destek Ne Zaman Gerekir?

• Belirtiler uzun süre devam ediyorsa
• Kaygı, günlük yaşamı ve okul başarısını belirgin şekilde etkiliyorsa
• Kaçınma davranışları artıyorsa
• Süreç aile içinde çatışma yaratıyorsa

bir uzmandan destek almak kısa sürede önemli fark yaratacaktır.

Detaylı bilgi için Alanya Psikolog – Psk. Merve Bıyıklı ile iletişime geçebilir, profesyonel destek sürecini inceleyebilirsiniz.

Sınav Kaygısı Yönetilebilir Bir Süreçtir

Sınav kaygısı çoğu öğrenci için zorlu bir deneyim olsa da doğru yaklaşım, aile desteği ve profesyonel rehberlik ile kontrol altına alınabilir.
Alanya Psikolog – Psk. Merve Bıyıklı olarak çocuklarınızın bu süreci daha sağlıklı, dengeli ve güvenli bir şekilde yönetebilmesi için bilimsel temelli yöntemlerle destek sunmaktayım.

Detaylı bilgi için Alanya Psikolog – Psk. Merve Bıyıklı çalışmalarını inceleyebilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR